Bhaja Govindamभज गोविन्दम्

01

भज गोविन्दं भज गोविन्दं गोविन्दं भज मूढमते । सम्प्राप्ते सन्निहिते काले नहि नहि रक्षति डुकृङ्करणे ॥ १॥

Bhaja govindam bhaja govindam govindam bhaja mudha-mate | samprapte sannihite kale nahi nahi rakshati dukrin-karane || 1 ||

02

मूढ जहीहि धनागमतृष्णां कुरु सद्बुद्धिं मनसि वितृष्णाम् । यल्लभसे निजकर्मोपात्तं वित्तं तेन विनोदय चित्तम् ॥ २॥

Mudha jahihi dhanagama-trishnam kuru sad-buddhim manasi vitrishnam | yal labhase nija-karmopattam vittam tena vinodaya chittam || 2 ||

03

नारीस्तनभरनाभीदेशं दृष्ट्वा मा गा मोहावेशम् । एतन्मांसवसादिविकारं मनसि विचिन्तय वारं वारम् ॥ ३॥

Nari-stana-bhara-nabhi-desham drishtva ma ga mohavesham | etan mamsa-vasadi-vikaram manasi vichintaya varam varam || 3 ||

04

नलिनीदलगतजलमतितरलं तद्वज्जीवितमतिशयचपलम् । विद्धि व्याध्यभिमानग्रस्तं लोकं शोकहतं च समस्तम् ॥ ४॥

Nalini-dala-gata-jalam atitaralam tadvaj jivitam atishaya-chapalam | viddhi vyadhy-abhimana-grastam lokam shoka-hatam cha samastam || 4 ||

05

यावद्वित्तोपार्जनसक्त- स्तावन्निजपरिवारो रक्तः । पश्चाज्जीवति जर्जरदेहे वार्तां कोऽपि न पृच्छति गेहे ॥ ५॥

Yavad vittoparjana-sakta- stav nija-parivaro raktah | pashchaj jivati jarjara-dehe vartam ko-pi na prichchhati gehe || 5 ||

06

यावत्पवनो निवसति देहे तावत्पृच्छति कुशलं गेहे । गतवति वायौ देहापाये भार्या बिभ्यति तस्मिन्काये ॥ ६॥

Yavat pavano nivasati dehe tavat prichchhati kushalam gehe | gatavati vayau dehapaye bharya bibhyati tasmin kaye || 6 ||

07

बालस्तावत्क्रीडासक्तः तरुणस्तावत्तरुणीसक्तः । वृद्धस्तावच्चिन्तासक्तः परमे ब्रह्मणि कोऽपि न सक्तः ॥ ७॥

Balas tavat krida-saktah tarunas tavat taruni-saktah | vriddhas tavach chinta-saktah parame brahmani ko-pi na saktah || 7 ||

08

का ते कान्ता कस्ते पुत्रः संसारोऽयमतीव विचित्रः । कस्य त्वं कः कुत आयात- स्तत्त्वं चिन्तय तदिह भ्रातः ॥ ८॥

Ka te kanta kas te putrah samsaro-yam ativa vichitrah | kasya tvam kah kuta ayatas tattvam chintaya tad iha bhratah || 8 ||

09

सत्सङ्गत्वे निस्सङ्गत्वं निस्सङ्गत्वे निर्मोहत्वम् । निर्मोहत्वे निश्चलतत्त्वं निश्चलतत्त्वे जीवन्मुक्तिः ॥ ९॥

Sat-sangatve nis-sangatvam nis-sangatve nirmohatvam | nirmohatve nishchala-tattvam nishchala-tattve jivan-muktih || 9 ||

10

वयसि गते कः कामविकारः शुष्के नीरे कः कासारः । क्षीणे वित्ते कः परिवारः ज्ञाते तत्त्वे कः संसारः ॥ १०॥

Vayasi gate kah kama-vikarah shushke nire kah kasarah | kshine vitte kah parivarah jnate tattve kah samsarah || 10 ||

11

मा कुरु धनजनयौवनगर्वं हरति निमेषात्कालः सर्वम् । मायामयमिदमखिलं हित्वा ब्रह्मपदं त्वं प्रविश विदित्वा ॥ ११॥

Ma kuru dhana-jana-yauvana-garvam harati nimeshat kalah sarvam | maya-mayam idam akhilam hitva brahma-padam tvam pravisha viditva || 11 ||

12

दिनयामिन्यौ सायं प्रातः शिशिरवसन्तौ पुनरायातः । कालः क्रीडति गच्छत्यायु- स्तदपि न मुञ्चत्याशावायुः ॥ १२॥

Dina-yaminyau sayam pratah shishira-vasantau punar ayatah | kalah kridati gachchhaty ayus tad api na munchaty asha-vayuh || 12 ||

13

का ते कान्ता धनगतचिन्ता वातुल किं तव नास्ति नियन्ता । त्रिजगति सज्जनसङ्गतिरेका भवति भवार्णवतरणे नौका ॥ १३॥

Ka te kanta dhana-gata-chinta vatula kim tava nasti niyanta | trijagati sajjana-sangatir eka bhavati bhavarnava-tarane nauka || 13 ||

14

जटिलो मुण्डी लुञ्छितकेशः काषायाम्बरबहुकृतवेषः । पश्यन्नपि च न पश्यति मूढो ह्युदरनिमित्तं बहुकृतवेषः ॥ १४॥

Jatilo mundi lunchita-kesah kashayambara-bahu-krita-veshah | pashyann api cha na pashyati mudho hy udara-nimittam bahu-krita-veshah || 14 ||

15

अङ्गं गलितं पलितं मुण्डं दशनविहीनं जातं तुण्डम् । वृद्धो याति गृहीत्वा दण्डं तदपि न मुञ्चत्याशापिण्डम् ॥ १५॥

Angam galitam palitam mundam dashana-vihinam jatam tundam | vriddho yati grihitva dandam tad api na munchaty asha-pindam || 15 ||

16

अग्रे वह्निः पृष्ठे भानुः रात्रौ चुबुकसमर्पितजानुः । करतलभिक्षस्तरुतलवास- स्तदपि न मुञ्चत्याशापाशः ॥ १६॥

Agre vahnih prishthhe bhanuh ratrau chubuka-samarpita-januh | kara-tala-bhikshas taru-tala-vasas tad api na munchaty asha-pashah || 16 ||

17

कुरुते गङ्गासागरगमनं व्रतपरिपालनमथवा दानम् । ज्ञानविहीनः सर्वमतेन मुक्तिं न भजति जन्मशतेन ॥ १७॥

Kurute ganga-sagara-gamanam vrata-paripalanam athava danam | jnana-vihinah sarva-matena muktim na bhajati janma-shatena || 17 ||

18

सुरमन्दिरतरुमूलनिवासः शय्या भूतलमजिनं वासः । सर्वपरिग्रहभोगत्यागः कस्य सुखं न करोति विरागः ॥ १८॥

Sura-mandira-taru-mula-nivasah shayya bhutalam ajinam vasah | sarva-parigraha-bhoga-tyagah kasya sukham na karoti viragah || 18 ||

19

योगरतो वा भोगरतो वा सङ्गरतो वा सङ्गविहीनः । यस्य ब्रह्मणि रमते चित्तं नन्दति नन्दति नन्दत्येव ॥ १९॥

Yoga-rato va bhoga-rato va sanga-rato va sanga-vihinah | yasya brahmani ramate chittam nandati nandati nandaty eva || 19 ||

20

भगवद्गीता किञ्चिदधीता गङ्गाजललवकणिका पीता । सकृदपि येन मुरारिसमर्चा क्रियते तस्य यमेन न चर्चा ॥ २०॥

Bhagavad-gita kinchid adhita ganga-jala-lava-kanika pita | sakrid api yena murari-samarcha kriyate tasya yamena na charcha || 20 ||

21

पुनरपि जननं पुनरपि मरणं पुनरपि जननीजठरे शयनम् । इह संसारे बहुदुस्तारे कृपयापारे पाहि मुरारे ॥ २१॥

Punar api jananam punar api maranam punar api janani-jathare shayanam | iha samsare bahu-dustare kripaya-pare pahi murare || 21 ||

22

रथ्याचर्पटविरचितकन्थः पुण्यापुण्यविवर्जितपन्थः । योगी योगनियोजितचित्तो रमते बालोन्मत्तवदेव ॥ २२॥

Rathya-charpata-virachita-kanthah punyapunya-vivarjita-panthah | yogi yoga-niyojita-chitto ramate balonmatta-vad eva || 22 ||

23

कस्त्वं कोऽहं कुत आयातः का मे जननी को मे तातः । इति परिभावय सर्वमसारम् विश्वं त्यक्त्वा स्वप्नविचारम् ॥ २३॥

Kas tvam ko-ham kuta ayatah ka me janani ko me tatah | iti paribhavaya sarvam asaram vishvam tyaktva svapna-vicharam || 23 ||

24

त्वयि मयि चान्यत्रैको विष्णु- र्व्यर्थं कुप्यसि मय्यसहिष्णुः । भव समचित्तः सर्वत्र त्वं वाञ्छस्यचिराद्यदि विष्णुत्वम् ॥ २४॥

Tvayi mayi chanyatraiko vishnur vyartham kupyasi mayy asahishnuh | bhava sama-chittah sarvatra tvam vanchasy achirad yadi vishnutvam || 24 ||

25

शत्रौ मित्रे पुत्रे बन्धौ मा कुरु यत्नं विग्रहसन्धौ । सर्वस्मिन्नपि पश्यात्मानं सर्वत्रोत्सृज भेदाज्ञानम् ॥ २५॥

Shatrau mitre putre bandhau ma kuru yatnam vigraha-sandhau | sarvasminn api pashyatmanam sarvatrotsrija bheda-jnanam || 25 ||

26

कामं क्रोधं लोभं मोहं त्यक्त्वात्मानं भावय कोऽहम् । आत्मज्ञानविहीना मूढा- स्ते पच्यन्ते नरकनिगूढाः ॥ २६॥

Kamam krodham lobham moham tyaktvatmanam bhavaya ko-ham | atma-jnana-vihina mudhas te pachyante naraka-nigudhah || 26 ||

27

गेयं गीतानामसहस्रं ध्येयं श्रीपतिरूपमजस्रम् । नेयं सज्जनसङ्गे चित्तं देयं दीनजनाय च वित्तम् ॥ २७॥

Geyam gita-nama-sahasram dhyeyam shri-pati-rupam ajasram | neyam sajjana-sange chittam deyam dina-janaya cha vittam || 27 ||

28

सुखतः क्रियते रामाभोगः पश्चाद्धन्त शरीरे रोगः । यद्यपि लोके मरणं शरणं तदपि न मुञ्चति पापाचरणम् ॥ २८॥

Sukhatah kriyate ramabhogah pashchad dhanta sharire rogah | yady api loke maranam sharanam tad api na munchati papacharanam || 28 ||

29

अर्थमनर्थं भावय नित्यं नास्तिततः सुखलेशः सत्यम् । पुत्रादपि धनभाजां भीतिः सर्वत्रैषा विहिता रीतिः ॥ २९॥

Artham anartham bhavaya nityam nasti tatah sukha-leshah satyam | putrad api dhana-bhajam bhitih sarvatraisha vihita ritih || 29 ||

30

प्राणायामं प्रत्याहारं नित्यानित्यविवेकविचारम् । जाप्यसमेतसमाधिविधानं कुर्ववधानं महदवधानम् ॥ ३०॥

Pranayamam pratyaharam nityanitya-viveka-vicharam | japya-sameta-samadhi-vidhanam kurv avadhanam mahad avadhanam || 30 ||

31

गुरुचरणाम्बुजनिर्भरभक्तः संसारादचिराद्भव मुक्तः । सेन्द्रियमानसनियमादेवं द्रक्ष्यसि निजहृदयस्थं देवम् ॥ ३१॥

Guru-charanambuja-nirbhara-bhaktah samsarad achirad bhava muktah | sendriya-manasa-niyamad evam drakshyasi nija-hridaya-stham devam || 31 ||